Nội dung chính
Sau sinh, việc duy trì lượng sữa mẹ dồi dào là chìa khóa giúp bé phát triển khỏe mạnh. Dưới đây là ba món ăn bài thuốc đơn giản, giàu dinh dưỡng và đã được kiểm chứng bởi y học cổ truyền, giúp các mẹ bù đắp khí huyết, kích thích tiết sữa mà không lo tăng cân.
1. Bài thuốc “Thông Nhũ Đan” – Thảo dược hỗ trợ tiết sữa
Thành phần (g): Toàn quy 30, Hoàng kỳ 20, Đẳng sâm 20, Mạch môn 20, Cát cánh 8, Thông thảo 12, Trư đề giáp 2 cái.
Cách dùng: Sắc thuốc, uống 1 tháng, chia 2‑3 lần/ngày khi còn ấm.
Phân tích: Đẳng sâm và Hoàng kỳ bồi khí; Đương quy‑Mạch môn bổ âm huyết; Thông thảo‑Cát cánh thông nhũ, lợi khí; Trư đề giáp tăng cường dưỡng huyết, hỗ trợ sữa. Thích hợp cho các trường hợp tắc tia sữa do khí huyết ứ trệ (vú căng, đau, sữa ít).
Điều chỉnh (nếu cần):
- Can khí uất trệ: thêm Sài hồ, Bạch thược, Thanh bì.
- Tăng tác dụng tuyên lạc: bổ sung quả xộp hoặc Vương bất lưu hành.
- Giảm nhiệt độc gây vú đau nóng: dùng Bồ công anh (đắp ngoài).
Lưu ý:
- Chỉ dùng khi tắc tia sữa, không dùng cho thiếu sữa do suy nhược cơ thể.
- Tránh dùng khi có dấu hiệu viêm tuyến vú (sốt, vú đỏ, đau dữ dội).
- Liều dùng ngắn ngày (3‑5 ngày), không lạm dụng.
- Kết hợp cho bé bú hoặc hút sữa thường xuyên, chườm ấm, xoa bóp.
- Người cơ địa yếu, dễ tiêu chảy nên tham khảo ý kiến thầy thuốc Y học cổ truyền.
2. Đu đủ hầm móng giò – Món ăn ngon, giàu protein và enzyme papain
Đu đủ xanh chứa enzyme papain giúp tiêu hoá protein, giảm cảm giác đầy hơi; móng giò cung cấp collagen và sắt, hỗ trợ phục hồi cơ thể sau sinh.
Nguyên liệu:
- 1 quả đu đủ xanh
- 2 móng giò heo
- 2 củ hành tím, 2 củ gừng
- 1 thìa cà phê muối, đường, hạt nêm
- 2 thìa canh nước mắm, 2 thìa canh dầu ăn
- 1 lít nước
Cách làm:
- Gọt vỏ, bỏ hạt đu đủ, cắt miếng vừa ăn.
- Móng giò rửa sạch, chặt khối, luộc sơ để khử mùi.
- Hành, gừng đập dập, ướp móng giò với muối, đường, hạt nêm, nước mắm 15 phút.
- Phi thơm hành, gừng, xào móng giò tới khi vàng.
- Thêm nước, đun sôi, rồi cho đu đủ vào hầm 60 phút tới khi mềm.
- Nêm nếm vừa ăn, dùng nóng kèm cơm hoặc bánh mì.
Mẹo không tăng cân: Ăn 1‑2 bữa/tuần, mỗi bát nhỏ; không thay bữa chính, tránh ăn tối muộn; chọn đu đủ vừa, móng giò lọc bớt mỡ.
3. Cháo cá chép – Đặc trị thiếu sữa, bổ khí huyết
Cá chép vị ngọt, tính bình, giàu đạm, vitamin B, canxi, sắt; kết hợp gạo nếp và gạo tẻ tạo độ nhuyễn, dễ tiêu, không gây đầy bụng.
Nguyên liệu:
- 1 con cá chép (≈500 g)
- ½ chén gạo nếp + ½ chén gạo tẻ
- 2 củ hành tím, 2 củ gừng
- Muối, đường, hạt nêm, nước mắm, dầu ăn
- 1 lít nước, hành lá, rau mùi (tùy chọn)
Cách nấu:
- Làm sạch cá, cắt miếng vừa ăn.
- Gạo rửa sạch, ngâm 30 phút.
- Phi thơm hành, gừng, xào cá tới khi vàng.
- Thêm gạo, xào đều, đổ nước, đun sôi.
- Hầm 20‑30 phút tới khi cháo mềm, nêm gia vị.
- Thêm hành lá, rau mùi nếu muốn, dùng nóng.
Theo Y học cổ truyền, cá chép “bổ khí huyết, kiện tỳ vị, thông sữa”. Dinh dưỡng hiện đại xác nhận cá chép cung cấp protein dễ tiêu, hỗ trợ phục hồi sức khỏe và sản xuất sữa mà không gây tăng cân.
Những lưu ý dinh dưỡng chung cho mẹ sau sinh
- Ăn đa dạng 4 nhóm chất: đạm (thịt, cá, trứng, đậu), bột (gạo, bún, ngũ cốc), chất béo (dầu, bơ) và vitamin‑khoáng (rau xanh, trái cây).
- Chia bữa thành 5‑6 bữa/ngày, mỗi bữa vừa đủ, tránh ăn quá no.
- Uống 2‑2.5 lít nước mỗi ngày để duy trì độ ẩm cơ thể và hỗ trợ tiết sữa.
- Kết hợp các món lợi sữa với vận động nhẹ (đi bộ, yoga nhẹ) và nghỉ ngơi đủ.
- Tránh các thực phẩm gây kích ứng (cá ngừ, hải sản chưa nấu chín, đồ ăn nhanh) để không làm giảm lượng sữa.
Áp dụng ba công thức trên cùng với chế độ ăn cân bằng, mẹ sẽ nhanh chóng cảm nhận sự cải thiện về lượng sữa, sức khỏe và năng lượng để chăm sóc bé yêu.
BS. Vũ Hồng
