Nội dung chính
Nuôi con không chỉ là dạy con làm gì, mà còn là cách chúng ta thể hiện tình cảm và hiểu cảm xúc của bé.
Nhận diện cảm xúc – Nền tảng để làm bạn với con
Trong buổi hội thảo “Phụ huynh – Bạn đồng hành cùng con” do ấn phẩm Khăn Quàng Đỏ tổ chức ngày 11/1 tại TP.HCM, tiến sĩ tâm lý học Tô Nhi A (Đại học Luật TP.HCM) nhấn mạnh rằng phần lớn phụ huynh chưa được huấn luyện cách gọi tên và nhận diện cảm xúc của trẻ. Đa số trẻ chỉ được mô tả qua ba trạng thái đơn giản: vui, buồn, cáu.
TS Tô Nhi A đưa ra câu hỏi “Ai từng bị đánh đòn khi còn nhỏ?” – hầu hết tay giơ lên. Khi trẻ khóc vì bị đánh, người lớn thường nói “oan ức gì mà khóc”. Theo quan điểm tâm lý học, việc phủ nhận cảm xúc khiến não bộ trẻ mất cảm giác an toàn, tạo ra vòng luẩn quẩn bất an mà cha mẹ vô tình truyền lại.
Làm sao để “lỳ” một cách đúng đắn?
“Lỳ” ở đây không có nghĩa là cứng đầu, mà là kiên trì thể hiện tình cảm dù con không muốn ôm chặt. Nếu bé không muốn ôm, cha mẹ có thể ôm nhẹ, tạo không gian thương lượng. Các hành động tiếp xúc cơ thể phù hợp – ôm, xoa đầu, nắm tay, vỗ vai – kích thích cơ thể tiết ra các hormone quan trọng:
- Dopamine: tạo cảm giác vui vẻ, động lực.
- Serotonin: điều hòa tâm trạng, tăng khả năng tập trung.
- Oxytocin: tăng sự tin tưởng, gắn kết.
- Endorphin: giảm đau, giảm căng thẳng, nâng cao tự tin.
“Diễn” – Nghệ thuật làm bạn với con
“Diễn” không phải là giả vờ, mà là đồng cảm và nhập cuộc cùng con. Khi con so sánh “bố mẹ người khác” vì bạn bè được chơi game nhiều giờ, cha mẹ không nên ép buộc mà nên cùng con “đóng vai”: “Game này hay quá”, “Nghe hấp dẫn thật”. Nhờ vậy, trẻ cảm thấy được chia sẻ, đồng thời cha mẹ có cơ hội thương lượng thời gian chơi.
Trong quá trình “diễn”, phụ huynh cần để con chủ động đề xuất và cùng nhau lập “hợp đồng” về thời gian chơi game, thay vì chỉ siết chặt rồi để trẻ tự xoay xở.
Chiến lược thay thế thời gian màn hình
Cha mẹ nên chuẩn bị các hoạt động thay thế: thể thao, trò chuyện gia đình, công việc nhà, trải nghiệm thực tế. Khi trẻ có lựa chọn đa dạng, việc phụ thuộc vào thiết bị điện tử giảm đi đáng kể.
Khen ngợi đúng cách – Tránh so sánh
Thay vì so sánh “con nhà người ta”, hãy khen ngợi những tiến bộ nhỏ bé: dậy sớm hơn vài phút, xếp giày dép gọn gàng, hoàn thành nhiệm vụ nhỏ. Những lời khen thực tế, có bằng chứng sẽ giúp trẻ phát triển tự tin và cảm giác được công nhận.
Như lời TS Tô Nhi A kết luận: “Con cái của chúng ta không khó hiểu nếu chúng ta thật sự muốn hiểu con”.
