Nội dung chính
Nằm khau không chỉ là món ăn truyền thống của người Tày, Nùng mà còn là biểu tượng của sự sung túc, hiếu khách và gắn bó văn hoá sâu sắc ở vùng cao nguyên Cao Bằng.
Lịch sử và vị trí văn hoá của nằm khau
Trong kho tàng ẩm thực phong phú của đồng bào các dân tộc Cao Bằng, nằm khau luôn được xem là món ăn tiêu biểu. Dù không có tài liệu lịch sử cụ thể ghi lại nguồn gốc chính xác, người dân Tày, Nùng đã chuẩn bị và dâng lên mâm cỗ từ rất lâu, đặc biệt trong các dịp trọng đại như lễ hội, Tết, đám cưới, mừng thọ và tiếp khách quý.
Nguyên liệu chọn lọc và quy trình chế biến công phu
Nguyên liệu chính
Thịt ba chỉ được lựa chọn kỹ càng: miếng thịt dày, vuông vắn, lớp nạc và mỡ xen kẽ hài hòa. Sự cân bằng này giúp thịt giữ được độ mềm mà không bị nát trong quá trình hầm.
Gia vị và cách ướp
Gia vị không quá cầu kỳ, nhưng phải đủ để làm nổi bật hương vị đặc trưng: muối, tiêu, gừng, tỏi và một chút đường đỏ. Tất cả được trộn đều, ướp trong vài giờ để thấm sâu vào từng lớp thịt.
Chiên sơ để tạo lớp vỏ giòn
Sau khi ướp, thịt được chiên trong dầu nóng cho bề mặt nở đẹp, màu nâu sẫm. Bí quyết để bì giòn mà không cháy là dùng kim hoặc que vót chọc nhẹ lên bì, sau đó phủ bông tẩm muối và gừng trước khi rán.
Hầm lâu trên lửa nhỏ
Thịt đã chiên xong được cắt thành miếng vừa phải, xếp vào nồi hầm cùng khoai cắt lát chiên, thịt băm, lạc rang, rau thơm, hành lá, ngò, ớt tươi và đường đỏ. Quá trình hầm kéo dài từ 3‑4 giờ trên lửa nhỏ, giúp mỡ tan chảy, thịt mềm mịn, hương vị thấm đều.
Hương vị và cách thưởng thức
Món ăn mang hương vị đậm đà, béo ngậy nhưng không ngấy. Khi ăn, người ta thường gắp cả miếng thịt, khoai chiên và một ít rau thơm, kèm cơm trắng hoặc xôi. Đặc biệt, nằm khau phải được dùng ngay khi còn nóng để cảm nhận được độ giòn của lớp bì và mùi thơm ấm áp, phù hợp với không khí se lạnh của miền núi.
Ý nghĩa văn hoá và giá trị bảo tồn
Đối với người Tày, Nùng, mỗi miếng nằm khau với các lớp nạc‑mỡ xen kẽ tượng trưng cho sự hài hòa, cân bằng trong cuộc sống. Việc chuẩn bị món ăn này trong các dịp quan trọng thể hiện mong ước về gia đình êm ấm, con cháu sum vầy và công việc thuận lợi. Vì vậy, nằm khau thường được đặt ở vị trí trung tâm trên mâm cỗ, nhấn mạnh tầm quan trọng của nó.
Nằm khau trong du lịch ẩm thực hiện đại
Nhờ sự phát triển của du lịch ở Cao Bằng, nằm khau đã xuất hiện trong thực đơn của nhiều nhà hàng và khu nghỉ dưỡng, thu hút du khách trong và ngoài nước. Các cơ sở du lịch đang góp phần bảo tồn và quảng bá món ăn này, giúp du khách không chỉ thưởng thức hương vị mà còn hiểu sâu hơn về giá trị văn hoá của người dân địa phương.
Kết luận
Nằm khau không chỉ là một món ăn ngon mà còn là một câu chuyện văn hoá, một biểu tượng của sự hiếu khách và mong muốn cuộc sống thịnh vượng. Nếu bạn có dịp ghé thăm Cao Bằng, đừng quên thử một phần nằm khau nóng hổi – đó sẽ là trải nghiệm ẩm thực khó quên.
Diệu Linh
